| Engelse baanschaatsen |
 |
|
|
Afb.1: Engelse baanschaats,
4e kwart 19e eeuw Het gebied boven Cambridge heet in de Engelse volksmond Fen District. Het heeft veel weg van het Hollandse en Friese merengebied. Nederlandse waterwerkers legden hier in de tweede helft van de 17e eeuw veel polders droog. Vermoed wordt dat zij en passant het schaatsen op meren en vaarten introduceerden en daarmee het hardrijden op de kortebaan. Hoe dan ook, in dit gebied ontstond een eigen model schaats: de fen skate. Dit model schaatsen wordt ook wel Wittlesea runner genoemd naar het plaatsje Wittlesey aan het gelijknamige meer, waar waarschijnlijk een goede schaatsensmid heeft gewoond. De afbeelding toont alle kenmerken van de klassieke fenschaats. Wat onmiddellijk opvalt is dat het schaatsijzer van achter naar voren schuin toeloopt, waardoor de schaatser op natuurlijke wijze druk uitoefent op de voorkant van de schaatsen. Verder zien we dat er geen krul is maar een soort haakpunt en dat de schaatsen zijn voorzien van forse hakschroeven. Ook zien we dat er vier gleuven in de voetstapels zitten. Meestal zijn dit er drie, zoals ook wordt aangetroffen op Hollandse baanschaatsen. Op vallend is echter dat het hakleer helemaal aan de achterkant van voetstapel zit (detail 1c). De fraaie messing decoraties laten zien dat deze schaatsen hebben toebehoord aan een liefhebber (detail 1a en 1b). Fabricaat: James Howarth, Sheffield. Merk: zie detail 1d Technische gegevens: totale lengte: 36 cm; hoogte boven ijs: 3,5 cm; voetstapel: 29 cm lang, 6,5 cm breed; schaatsijzer: 19-9 mm hoog, 4 mm dik, gewicht: 310 g |
|
 |
Afb.2: Engelse baanschaats,
3e kwart 19e eeuw Fraai, met de hand gesmeed, paar schaatsen (detail 2a). De schaatsijzers zijn gemaakt van niet-verstaald smeedijzer en flink aangetast. De messing decoratie rond de hakschroeven heeft de tand des tijds niet doorstaan (detail 2b). Fabricaat: onbekend; merk: geen Technische gegevens: totale lengte: 36 cm; hoogte boven ijs: 3,5 cm; voetstapel: 29 cm lang, 6 cm breed; schaatsijzer: 19-9 mm hoog, 3 mm dik; gewicht: 250 g |
|
Afb.3: Engelse baanschaats,
4e kwart 19e eeuw Een paar schaatsen uit de grote metaalwarenfabriek van Marsden Brothers. Detail 3a laat een reparatie zien die aantoont dat de schaatsen intensief zijn gebruikt. Dit blijkt ook uit het feit dat een van de voetstapels (uiterst deskundig) is vernieuwd. Fabricaat: Marsden Brothers, Sheffield Merk: detail 3b toont de volgende tekst: Marsden Brothers, skate manyfacturers by special appointment to her majesty & the royal family, Sheffield Technische gegevens: totale lengte: 34 cm; hoogte boven ijs: 3 cm; voetstapel: 29 cm lang, 6 cm breed; schaatsijzer: 17-10 mm hoog, 4 mm dik; gewicht: 265 g |
 |
 |
Afb.4: Engelse baanschaats,
3e kwart 19e eeuw Aan dit paar schaatsen vallen twee constructiedetails op. Het meest in het oog loopt de punt die sterker dan gebruikelijk is omgebogen, waardoor bijna een echte krul is ontstaan. Verder zit voor in de voetstapels een pen die het schaatsijzer fixeert en scheuren van het hout tegengaat (detail 4a). Een dergelijke constructie wordt in fen skates vaker aangetroffen en is verder alleen bekend van Zweedse krulschaatsen. Fabricaat: Moulson Brothers, Sheffield Merk: detail 4b Technische gegevens: totale lengte: 32 cm; hoogte boven ijs: 3 cm; voetstapel: 28 cm lang, 6,5 cm breed; schaatsijzer: 17-12 mm hoog, 5 mm dik; gewicht: 300 g |
|
Afb.5: Engelse baanschaats,
4e kwart 19e eeuw De Engelse metaalwarenindustrie was evenals in Duitsland tegen het eind van de 19e eeuw goed ontwikkeld. Bedrijven als Marsden verkochten hun schaatsen vaak via kleinere lokale bedrijfjes zoals Bodger in Wisbech (detail 5a). Een paar schaatsen met een eigen smidsmerk, zoals hier getoond, mag dan ook best als 'bijzonder' worden gekwalificeerd. Fabricaat: onbekend Merk: J.W.S. (detail 5b) Technische gegevens: totale lengte: 32 cm; hoogte boven ijs: 3,5 cm; voetstapel: 26 cm lang, 6 cm breed; schaatsijzer: 17-12 mm hoog, 5 mm dik; gewicht: 255 g |
 |
 |
Afb.6: Engelse baanschaats,
4e kwart 19e eeuw |
 detail 1a |
 detail 1b |
 detail 1c |
 detail 1d |
 detail 2a |
 detail 2b |
 detail 3a |
 detail 3b |
 detail 4a |
 detail 4b |
 detail 5a |
 detail 5b |
 detail 6a |
 detail 6b |
 detail 6c |
|
|