Engelse Stijl
In Engeland had zich in de 19e eeuw, evenals in Nederland, een ingetogen vorm van schaatsen ontwikkeld die uitging van een volkomen beheerst lichaam: de zogeheten Engelse Stijl. Hierbij kwam het eropaan bepaalde figuren zo nauwkeurig mogelijk na te rijden. Met zeven basisfiguren als uitgangspunt zijn in de loop der jaren honderden figuren ontwikkeld, die in even zovele boekjes zijn beschreven. Voor het eerst in 1772 door de Schot Robert Jones in zijn boek Treatise of Skating. Als basisfiguren gelden: de boog, de dubbele boog of serpentine, de drie en de tegendrie of accolade. Het is een sport die nog steeds in clubverband in kleine ijshallen wordt beoefend.
Weense School
Aan het eind van de 19e eeuw werd in Europa vanuit de Verenigde Staten een nieuw fenomeen geïntroduceerd: het artistieke schaatsen. Het was de legendarisch geworden Jackson Haines die als variété-artiest de toenmalige society verbaasde met een vorm van ballet op schaatsen. Hij vermaakte zijn publiek met optredens in balletachtige decors en kleding op de klanken van bijbehorende muziek. Hij sprong en danste, draaide pirouettes en maakte van zijn optredens spectaculaire shows. Om nooit helemaal opgehelderde reden verliet hij in 1864 de USA om zijn fortuin in Europa te zoeken. Hij meende met name in Engeland een markt voor zijn kunsten te kunnen vinden, maar vergiste zich in de Victoriaanse preutsheid van die tijd. Hij reisde daarom door naar Scandinavië en won vervolgens het vasteland van Europa voor zijn gewaagde vorm van schaatsen. Uiteindelijk kwam hij in Wenen terecht waar het schaatsen op muziek verder werd ontwikkeld tot wat de 'Weense School' zou gaan heten.
Internationale Stijl
Toen de International Skating Union zich ook met het kunstrijden ging bemoeien ontstond er een discussie over het wedstrijdprogramma voor het kunstrijden. De Engelsen waren van mening dat zij de oudste rechten hadden en verzetten zich heftig tegen het opnemen van artistieke schaatsuitingen in het pakket van eisen. Het resultaat was een programma met zowel (23!) verplichte als vrije figuren. Mede om het kijken naar kunstrijden aantrekkelijk te maken (en daarmee inkomsten te verwerven om de hoge kosten enigszins te verzachten) verloren de verplichte figuren steeds meer terrein. In 1990 werden ze vrijwel afgeschaft.
Solorijden en paarrijden
Sinds 1990 bestaat het programma uit twee onderdelen: een
technisch gedeelte van maximaal 160 seconden en een vrij gedeelte van 4
minuten voor de dames en 4,5 minuut voor de heren op zelf gekozen muziek.
Beide onderdelen worden traditioneel aangeduid als 'kür'. De technische
'kür' bevat maximaal acht jaarlijks opnieuw voorgeschreven elementen. De rijder kan zelf de moeilijkheidsgraad van zijn vrije kür bepalen.
Bij het paarrijden gelden dezelfde condities, maar komt er nog het extra element van de harmonie bij.
IJsdansen
Het ijsdansen lijkt op het paarrijden maar is aan strakkere regels
gebonden. Zo mag er niet met een partner worden gegooid of geheven en mag
er nooit langer dan vijf seconden 'los' worden gedanst.
Synchroonschaatsen
De laatste jaren is er een nieuwe vorm van kunstrijden ontstaan:
het precisierijden of synchroonschaatsen. Hierbij wordt door
een groep van tussen de 12 en 32 schaatsers een kür uitgevoerd waarbij de
rijders met elkaar allerlei figuren vormen. Daarbij is het de bedoeling
dat de bewegingen gelijktijdig worden uitgevoerd en de groep een eenheid vormt. Het is de bedoeling dat
deze vorm van schaatsen zich ontwikkelt tot een volwaardige discipline die
niet al te veel lijkt op de al langer bestaande vormen van kunstrijden.
Mannen en vrouwen
Het kunstschaatsen was in eerste instantie een mannenaangelegenheid. Al in
1891 vonden de eerste internationale wedstrijden voor heren plaats en pas
in 1906 voor dames. In het begin ging het uitsluitend om individuele
prestaties. Vanaf 1908 werd er ook in paren gereden, maar het ijsdansen
werd pas in 1953 een internationale wedstrijdsport, waarna het nog tot
1978 duurde voor het een Olympische status kreeg.
Nederland
Het Nederlandse kunstrijden heeft altijd in de schaduw gestaan van het hardrijden. Waarschijnlijk door de overvloed aan natuurijs heeft het lang geduurd voor er voldoende bruikbare indoor-ijsbanen werden gebouwd. En die zijn voor de ontwikkeling van het kunstrijden een absolute voorwaarde. Meer dan bij het hardrijden komt het er bij het kunstrijden opaan vele uren geduldig en vasthoudend te oefenen. Eigenlijk heeft Nederland alleen meegeteld in de jaren-60 toen Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel het ene na het andere toernooi op hun naam zetten.
Kunstschaatsen
Voor de ontwikkeling van het kunstrijden was het nodig dat de schaatsen
onwrikbaar aan de schoenen konden worden bevestigd. In de 19e eeuw is veel
geëxperimenteerd om dit te bereiken. Pas toen de Amerikaan E.V. Bushnell
in 1848 de eerste geheel metalen schaatsen op de markt bracht, maakte het
kunstschaatsen een grote stap voorwaarts. Eerst met schroef- en klemmechanismen
voor alleen de hak, later voor zowel de voorvoet als de hak. Vaak werd
hierbij nog gebruik gemaakt van een riempje om de voorvoet in verticale
richting een extra borging te geven. Maar omdat deze voorzieningen óf de
kanten van de schoenzolen ruïneerden óf onvoldoende klemden, werden de
schaatsen al spoedig met schroeven aan de laarzen
vastgezet. Door al deze constructies namen de vrijheidsgraden voor de berijder enorm toe
en de avontuurlijkheid in de figuren navenant.
