Nederlandse krulschaatsen (1)
Afb.1: Hollandse krulschaats, rond 1850
 Krachtige schaats van het Linschotense model. Ze hebben een fraaie doorgezette krul. Karakteristiek voor alle Nederlandse krulschaatsen zijn de vioolvormige voetstapels en de korte schaatsijzers. Het laatste hing samen met de eenvoudige constructie. Het schaatsijzer eindigde in een plat oog voorzien van schroefdraad (detail 1a). Daarin werd van bovenaf een kramschroef gedraaid om voetstapel en schaatsijzer met elkaar te verbinden. Aan de voorkant van het ijzer was een haak (de toon) gesmeed die in een sleuf van de voetstapel werd geklemd (detail 1ben 1c). Door de toonhoek kleiner te maken kon de speling tussen hout en ijzer worden weggenomen. Het ronde gat voor het hakleer is een goede indicatie voor de ouderdom (grote foto). Tot circa 1900 bestond het hakleer uit een eindje touw of een leren veter en een plat stukje hielleer. De veter werd door gaten in het hielleer gevoerd en door middel van knopen vastgezet.
Dit paar schaatsen vormde in 1975 het begin van de in Het virtuele Schaatsenmuseum getoonde verzameling.

Fabricaat: onbekend.
Merk: geen

Technische gegevens: totale lengte: 44 cm; hoogte boven ijs: 3,8 cm; voetstapel: 31 cm lang, 6,5 cm breed; schaatsijzer: 17 mm hoog, 4 mm dik; gewicht: 400 g.
 
Afb.2: Hollandse krulschaats, circa 1800
 Ook deze schaatsen zijn van het Linschotense model. Ze zijn ouder dan die in afb.1. De voetstapels zijn gemaakt van vruchtbomenhout en de schaatsijzers van niet-verstaald smeedijzer. Het achterste gat in de voetstapel was ooit rond, maar werd verruimd om een plat leertje door te kunnen voeren.

Fabricaat: xxx Schulte & Zonen, Kwintsheul (?)
Merk: zie detail 2
Technische gegevens:
totale lengte: 38,5 cm; hoogte boven ijs: 4 cm;
voetstapel: 27 cm lang, 6 cm breed;
schaatsijzer: 22 mm hoog, 4 mm dik;
gewicht: 335 g
 

Afb.3: Hollandse krulschaats, circa 1865
 Robuust gesmede schaatsen van het Linschotense model met een breed uitlopende krul (detail 3a). Op het brede deel aan de krul is het smidsmerk ingeslagen (detail 3b).

Fabricaat: Th. Vlieg, Bodegraven
Merk: zie detail 3b; het smidsteken stelt een zittende vlieg voor met op zijn rug een hoofdletter T.

 Technische gegevens:
totale lengte: 33,5 cm; hoogte boven ijs: 3,5 cm;
voetstapel: 24 cm schoenlengte, 6 cm breed;
schaatsijzer: 17 mm hoog, 3,5 mm dik;
gewicht: 260 g
 

Afb.4: Hollandse krulschaats, circa 1800
Fraaie, slanke schaats van het Linschotense model met een uit messing plaat vervaardigde Franse lelie (detail 4). Het messing plaatje aan de hakkant van de bovenste schaats is geen versiering, maar een reparatie die het scheuren van de voetstapel moet tegengaan.

Fabricaat: onbekend
Merk: geen

 Technische gegevens:
totale lengte: 39 cm; hoogte boven ijs: 2,7 cm;
voetstapel: 28 cm schoenlengte, 6 cm breed;
schaatsijzer: 10 mm hoog, 3,5 mm dik;
gewicht: 225 g
 

Afb.5: Hollandse krulschaats, circa 1885
 Eenvoudige damesschaats van het Linschotense model.

Fabricaat: onbekend
Merk: geen

Technische gegevens:
totale lengte: 28,5 cm; hoogte boven ijs: 2,8 cm;
voetstapel: 24 cm schoenlengte, 5 cm breed;
schaatsijzer: 12 mm hoog, 2,5 mm dik;
gewicht: 150 g 
 

Krulschaatsen waren in de 17e en 18e eeuw 'gewone' schaatsen. Pas in de loop van de 19e eeuw kwam daar verandering in. Ze zijn waarschijnlijk door heel Nederland gemaakt, maar zowel A.v.D. (1848) als Buttingha Wichers (1888) noemt slechts de Hollandse modellen: Bergambacht en Linschoten. Blauw (2001) voegt daar IJsselmonde aan toe. Als andere Nederlandse schaats noemt Blauw het Twentse model. Hij onderscheidt daarnaast verschillende modellen op constructieve details, maar wij houden ons liever aan de hoofdlijn.
 

detail 1a

detail 1b

detail 1c

detail 2

detail 3a

detail 3b

detail 4

detail 5
Ga verder
naar
pagina:

 1 - 2 - 3 - 4
Copyright © 2002-9 Het virtuele Schaatsenmuseum. Alle rechten voorbehouden.